logo dharmuse

nummer 17 – maart 2022


beeld van bodhisattva Manjushri

INHOUD

Voltooien (bericht)
“Een betrouwbaar pad” (boek)
Innerlijke pelgrimage (artikel)
Levensgeheim (gedicht)
Audio’s van Suzuki roshi
De wereld doorgronden (artikel)
Oude boom (foto)
Colofon


Voltooien

“There is a twofold reality.
Our practice is to go beyond the realm of good and bad
and to realize the absolute.
It may be rather difficult to understand.” [1]

Stiltij is je scholen in bodhisattvaschap.
Dat is geen kattenpis:

  • egoïsme oplossen:
    karma begrijpen is inzien dat er geen zelf bestaat;
    er vindt hier enkel oorzaak en gevolg plaats;
  • dualisme oplossen:
    dharma begrijpen is inzien dat er geen dood bestaat;
    bewustzijn ontstaat of vergaat nergens.

Alle dagelijkse lijden wordt veroorzaakt door de effecten van het ik-idee en bestaansangst.
Het doorzien van die illusies is een stevige opdracht, getuige het onderricht.
Tegelijkertijd is dit voor waarachtig zoekende mensen, voor spirituele krijgers, de enig zinvolle opdracht in dit leven.

Maar al die grote inzichten en woorden moeten vertaald worden naar lijflijke praktijk.
Waarachtig bodhisattvaschap opent me en verbindt me met alle wezens.
De concrete blijk van die overwinning, van die hartsadel, is te vinden in mijn handelen: luister, kijk, werk, spreek ik betrouwbaar en mededogend?

Bevrijdende transformatie is de vrucht van confrontatie.
Wat betekent op harts- en identiteitsniveau mijn bewust kiezen voor deze weg?
Voor het liefdevol voltooien van die confrontatie wil ik graag dit jaar ruimte creëren: een eigen woonplek en geen formele functies.

Op de achtergrond blijf ik bereikbaar voor bevraging, overleg, geschikte materialen of praktische hulp – alles wat vruchtbaar kan zijn voor bevrijding.
Ik dank eenieder oprecht voor geschonken vertrouwen en geduld.

Van harte,
ad

Een oud pad
[Boeddha zei:] “Ik zag een oude weg, een oud pad, door vroegere volledig ontwaakten begaan. En welke, monniken, is die oude weg, dat oude pad, dat door vroegere volledig ontwaakten begaan is? Het is het edele achtvoudige pad.”
[2]

[1] Suzuki, Shunryu: Not always so; Practicing the True Spirit of Zen. New York 2002, p. 127

[2] Breet, Jan de & Janssen, Rob: Samyutta Nikaya – De verzameling van thematisch geordende leerredes 2. Rotterdam 2011, p. 148-149


“Een betrouwbaar pad” verschijnt eind april

omslag Betrouwbaar pad
Verschijnt 25 april 2022
bij uitgeverij Asoka.

“Het staat vast dat dit werk een van de meest invloedrijke teksten is geweest voor de ontwikkeling van specifiek Chinese vormen van Boeddhisme, hetgeen tevens de voedingsbodem vormde voor de daaropvolgende ontwikkeling van Koreaanse en Japanse vormen van Boeddhisme.”

Gregory, Peter N.: Inquiry into the origin of humanity.
Honolulu 1995, p. 8

De Chinese titel van dit werk, Dasheng qixin lun, betekent letterlijk ‘verhandeling over het ontwaken van vertrouwen in het Mahayana’ en wordt toegeschreven aan de Indische auteur Ashvaghosha (ca. 2e eeuw). Deze verhandeling is een van de meest invloedrijke teksten van het Oost-Aziatisch boeddhisme.

Het boek beschrijft onze geest als bestaande uit twee verschillende maar elkaar aanvullende aspecten: pure zo-heid (tathata) en het ontstaan en vergaan van verschijnselen (samsara). Deze aspecten corresponderen respectievelijk met absolute waarheid en conventionele waarheid.

De oude controverse tussen ‘directe’ en ‘geleidelijke’ verlichting krijgt hier een organische samenhang: boeddha’s en wijze geesten beschouwen de ingeboren zuiverheid van onze ware aard als een intrinsiek gegeven; gewone stervelingen beschouwen het als iets dat via oefening gerealiseerd moet worden.


Innerlijke pelgrimage

door Ad

calligrafie "Elke dag is een goede dag"
Elke dag is een goede dag”
(door Keido Fukushima)

Ergens binnen de uitgestrekte mahayana-zen traditie is Stiltij geëvolueerd van een reguliere oefenschool via een immateriële orde tot een ambulante pleisterplaats voor dharmapelgrims en ander gespuis.
Maar ach, wat zeggen dit soort categorieën? Kijk bijvoorbeeld naar de term ‘wijsheidsplek”: hij omvat de hierboven genoemde profielen en dan biedt hij toch de ruimte om elke bewuste beoefenaar en bodhisattva een wandelende ‘wis’ te laten zijn.

Dankzij woorden baan ik me een weg, bewaar ik koers, kies ik voor een betrouwbaar perspectief, leg verbindingen met bedoeld potentieel en maak onderscheid tussen lijden en bevrijding. De taal van het onderricht is me vertrouwd geworden via oefening en onderricht.
Zonder die verbale verwijzingen naar innerlijke kracht, hartskwaliteiten en karmische knopen zou ik me eerder onthand voelen, minder verweer hebben op de verwarrende, suggestieve signalen van wereld en zintuigen.

Natuurlijk krijg je innerlijk responsen op al wat je meemaakt: mijn geweten waarschuwt of stuurt me, de intuïtieve wijsheid van het hart schenkt inzicht en voeling, en het intrinsieke besef van en verlangen naar vervulling is ook een stabiele factor.
Maar dat ik dit nu zo kan inzien en waarderen dank ik merendeels aan de context en visie van het onderricht.

Boeddha’s uitleg en de levendige, vaak kleurrijke aansporingen van zenleraren zijn onvervangbaar. De grote thema’s van het bestaan zoals echtheid, vrijheid, verbondenheid of sterfelijkheid krijgen dankzij hun indringende toelichtingen herkenbare contouren en zodoende een existentiële plek in mijn hart. Het wijsheidspad leert me niet weg te deinzen voor levensvragen maar ze juist te onderzoeken en door en door te leren kennen.

Wij zijn niet klaar met onszelf zolang bewustwording niet is gaan bloeien in ons.
De heilzame gevolgen van dagelijks investeren in het oefenen kun je voelen: toenemend geruster, eerlijk, directer, opener constateer je des te bewuster enerzijds de achterliggende pijn van eigen en andermans lijden, en anderzijds de actuele, uitnodigende ruimte voor verdere groei.

Dit groeiproces is een innerlijke pelgrimage, een bevrijdende tocht uit kleverig samsara naar grenzeloos nirvana. De vele enge, vaak beangstigende of voor lief genomen passages waar je onderweg doorheen moet gaan, de diverse omgevingen, ontmoetingen en ervaringen: al die dingen zijn vooraf niet te voorspellen en blijken stuk voor stuk noodzakelijk.

Karma is een machtig en complex gegeven, het laat zich niet zomaar even manipuleren of camoufleren als een instrument van ons eigenbelang. Het heeft ons, verblinde stervelingen, stevig in de greep. Wij worden ondermijnd door alle zelf geconstrueerde en hardnekkig gevoede begoochelingen. Zelfs al noem je het Mara, het komt in realiteit altijd terug bij jezelf.

Daarom: wees blij met elk pulsje dharma in je hart, met elk nuchter aandachtsmoment, met structureel gereedschap en met een steeds rijpere oefenintentie.
Dan zul je als bodhisattva het mysterie kunnen waarderen waarnaar de spreuk verwijst die aan de ingang van deze pleisterplaats hangt: “Elke dag is een goede dag.”


LEVENSGEHEIM

Deze grond absorbeert overbodigs
iedere korrel ademt goedheid
op wens van geheim

je belandt hier concentrisch
spiralend omlaag
uit niets dan driftig lijden

verbazend hoe weinig vraagt
aandacht of actie
waar levensvreugde regeert

deze reductie ten goede
aanvaarding ten volle
besteding ten nutte

lofprijst de totale mens
eenvoud van aanpak en zicht
op context en bedoeling

hij neuriet zij danst
wij komen bijeen in steeds
wonderlijker weefsel

dat bewegingloos ademend
doortrilt kosmisch klankspel
van vurig, vochtig bevel.

Bron: Gedel


Audio’s van Suzuki roshi

afbeelding van Shunryu Suzuki roshi

Engagewisdom is een digitaal initiatief dat sindskort de volledige collectie van Shunryu Suzuki roshi audio’s beheert en beschikbaar stelt:

https://suzukiroshi.engagewisdom.com/


Het oorspronkelijke archief, geïnitieerd naar aanleiding van 50-jarig bestaan van SFZC, met teksten en audio’s van Suzuki roshi’s teisho vind je op:

https://www.sfzc.org/sr-archive


De wereld doorgronden

door Ad

N.b.: er is ook een pdf-versie van dit artikel.

“Als het zelf [ego] werkelijk bestond,
zou het niet mogelijk zijn dit [egoïsme] los te laten.” [1]

De wereld schudt op zijn grondvesten: covid, klimaat, armoe, invasie…
Het wekt verontwaardiging, medeleven met slachtoffers, onmacht, verwarring.
En er is concrete hulp vereist: urgente maatregelen zijn nodig om het ergste leed te verzachten, en structurelere om het kwaad voorgoed te keren.

We krijgen te maken met ontwikkelingen die we slechts ten dele konden voorzien in hun concrete verloop. Maar voor wie kijkt naar de achterliggende oorzaken zijn deze desastreuze uitkomsten niet echt verrassend. Integere wetenschappers en politici waarschuwen op basis van hun specifieke expertise al decennia voor de gevaren van een onevenwichtig ingerichte samenleving en voor een eenzijdige, partijdige kijk op de dingen.

Vanuit de spirituele tradities wordt continu materiaal aangereikt waarin de onbetrouwbare aard van zelfzucht en kleingeestigheid op talloze manieren aan de orde wordt gesteld.
Overal klonk en klinkt daarin het pleidooi door voor bewustheid, voor besef van samenhang, voor indammen van overvloed of wijzer besteden van middelen. Steeds klinkt op de achtergrond de aansporing om de wetmatige, universele verbondenheid van alle leven niet uit het oog te verliezen.

Maar even lang ook al wordt het lot van de wereld bepaald door kleine, primitieve krachten van bezit, macht en consumptie. De mensheid lijkt een trage leerling te zijn.
Maar bestaat er wel zoiets als een mensheid? Is er wel een enkelvoudige of eenduidige wereld? Zijn dat niet vooral invulbare concepten, cognitieve constructies?

Lees verder…

bodhisattva Kshitigarbha
Bodhisattva
Kshitigarbha

In werkelijkheid lijkt hier een rauw cluster van heterogene geesten werkzaam te zijn die hun eigen kracht niet kennen. Bepalend voor het lot van ons bestaan binnen zo’n gegeven is uiteindelijk elk levend individu dat zich een ik noemt, dat wil zeggen, eenieder die beschikt over een identiteit waarin bewuste keuzes en afwegingen kunnen plaatsvinden. Gebundeld ontstaan er dan collectieve structuren.

Het is de kwaliteit van mijn geest, of kernachtiger nog, van mijn hartsbewustzijn die het reilen en zeilen bepaalt van mijn dagelijkse bestaan. Wat beweegt me daarbinnen? Slaagt het al dan niet? Hoe beleef ik elk moment de kwaliteit ervan?
Maar het betreft niet alleen mezelf, want intussen beïnvloed ik ook alles en iedereen waarmee ik te maken krijg, ten goede of ten kwade. Ik vorm net als ontelbare andere ikken een organisch, mede-verantwoordelijk onderdeeltje van deze aardse biotoop.

Het lijkt een enorme tegenstelling: mondiale problematiek, kosmische afmetingen, universele wetmatigheden – en al die fragiele ikkies in hun uppies.
Toch is dit waar wij uit bestaan: geest én lichaam, principe én functie, dharma én karma. De kracht van mijn individuele geest is veel wonderlijker, groter en waardevoller dan ik besef – en tegelijkertijd worden al die schijnbaar verre, indrukwekkende bestaansaspecten gedefinieerd en gehanteerd door het concrete menselijke wezen dat ieder van ons is.

Een betrouwbare, duurzame brug slaan tussen deze twee facetten van het bestaan – transcendentie en zintuiglijkheid, visie en praktijk – is een lastige opdracht voor bevooroordeelde en door functionele omgevingen geconditioneerde wezens die wij zijn.
Ik ben gaan kleven aan het lichaam, aan de emoties, aan kleine beleving, bange vermoedens, acute behoeften – en onderweg heb ik de adel, de kracht, de bedoeling van mijn bestaan ongemerkt uit het oog verloren of verkwanseld.

Af en toe komt het besef helder binnen dat dit wonderlijke leven groter is dan ikzelf, maar er is wel wat voor nodig om de waarde van die wetmatigheid echt voelbaar te krijgen in mijn hart. Dit ik-geval met zijn karmische nukken heeft flink wat noten op zijn zang. Me zomaar voegen naar iets dat meer gezag heeft dan ikzelf? Daar moet ik nog eens een nachtje over slapen.

Gelukkig is er inmiddels in mij iets ontvlamd van hartsbewustzijn en ben ik in staat het verschil te zien tussen enerzijds de opsmuk van mijn eigen breinverhalen over wereldse belangen en anderzijds het stabiele besef van een existentiële bedoeling en vervulling.
Anders gezegd: inmiddels is de oefenweg mij een kostbaar geschenk.

Oefenen is geen ascetische lijdensweg van afzien en onthechten, geen moeizaam afkomen van lijden. Het is het leren kennen en belichamen van een groot goedheidsmysterie dat ons steeds weer tijdelijke moeite aanreikt als voedsel voor bevrijding, als leermateriaal voor verdere bewustwording – en per saldo als meest efficiënte remedie voor alle leed in de wereld.

“Wie op zoek is naar bevrijding en alwetendheid
moet de aard leren kennen van alle verschijnselen
[die zich voordoen aan onze geest].
Zij vormen het basismateriaal voor het bewustwordingstraject van dharma-beoefenaars.
” [2]

Het doorgronden van ons bestaan als een soeverein mysterie, met zijn krachten van liefde en sterfelijkheid, betekent ook in aanraking komen met de intrinsieke goedheid van mijn diepste en zuiverste motieven. In essentie word ik bewogen door de drang naar geluk en naar waarheid, de twee dringendheden; maar temidden van zintuiglijke afleiding en verwarring heb ik deze intrinsieke, geestelijke opdracht zo goed als vergeten.

Dagelijks misleid en veronachtzaam ik mezelf – al vele levens lang. Maar gelukkig kan ik steeds opnieuw connectie maken met het eigenlijke bestaansmotief, het vuur ervan voelen branden en de dharmadruppel in mijn hart voelen pulseren.
Je kunt dit op twee manieren ervaren: via signalen uit het eigen geweten die je bereiken, en via connectie met geschriften of mensen die je herinneren aan wat werkelijk waardevol is.

Die twee factoren kan men bedoeling en context noemen: innerlijke en uiterlijke hulpbronnen op onze levensweg. Zij zijn structurele bewijzen van goedheidswerking:

  • intern sluimert er in mij een pijnlijk karmisch vertrekpunt waar ik elk moment op kan aansluiten: besef van oude onafheid, vervorming, zelfbedrog, vastzitten;
  • extern inspireert mij de dharmische voeding van visie, inspiratie, uitnodiging, verbondenheid en bevrijding.

Als bodhisattva’s scholen we ons dagelijks in het belichamen en uitdrukken van wijsheid en mededogen. Eenieder richt daartoe zijn of haar oefenen in naar eigen inzicht, steeds conform de basisprincipes van anonimiteit en ambulantie.

Het anonieme facet, vormloos en niet-institutioneel, is een garantie voor het juiste verloop van dit leertraject. Profielloos zijn wij minder vatbaar voor beeldvorming en hechting, voor de suggestieve macht van een ik-idee. Oefenen op een anonieme plek thuis betekent dat ik me bewust verbind met en ontvankelijk maak voor dharma-werking: ik wijd me eerlijk en eenvoudig aan rechtstreeks opgenomen worden in leven zelf.

Deze dagelijkse oefenbasis stelt me in staat om ook in het functionele verzorgingsterrein van wonen, werken en relaties mijn waardigheid te bewaren. Dit terrein is beweeglijk van aard, met steeds wisselende informatie, situaties, taken, etcetera. Hier werk je ambulant in de dynamiek van het zintuiglijke vormenspel als een ondersteunende maar belangeloze kracht, innerlijk vervuld en diep verbonden.

Mocht je soms denken dat dit een moeizaam of eenzaam traject is, kijk dan naar betrouwbare leraren. Elk van hen leeft in innerlijke vreugde, in de praktische duidelijkheid van een bevrijde geest. Tegelijkertijd leeft elk van hen in verbondenheid, zowel met andere levende wezens als met het wonderlijke leven zelf.

Oefenen is niet ergens naartoe streven, imposante doelen behalen. Het is terugzakken in waar ik ooit vandaan ben gegaan, thuiskomen in de eenvoud van vervulling.

Die eenvoud is een groot mysterie. Wie dit in zijn uppie onderzoekt en beoefent, mag blij zijn als er af en toe respons komt die aanspoort of waarschuwt, die knijpt en trekt om te kijken of er al iets leeft en wakker is hierbinnen. Je uit de wind houden en nergens iets mee te maken willen hebben is valse vrijheid, kleingeestig gekneuter.

Alle oefenen staat in dienst van ons openen. Je leert elk soort wand, podium of houvast – materieel of immaterieel, subtiel geestelijk of grof werelds – onvoorwaardelijk te ontmantelen. En met diezelfde bevrijdende intentie gaan we onverwachte moeite of tegenslag aan, lastige situaties of mensen: zij toetsen mijn kracht, mijn waardigheid en rust. Het leert me de wijsheid te bewaren om niet dicht te slaan maar open te blijven, bewust vertrouwend op de onwrikbare goedheid van menszijn.

Moge levende eindkwaliteit ons blijvend bezielen!

“Kom vriend,
waarheid is betrouwbaar verduidelijkt;
leid vanaf nu het edele leven,
dan wordt lijden voorgoed opgelost.
” [3]

[1] Khenchen Thrangu Rinpoche in: Asanga and Maitreya: Distinguishing Dharma and Dharmata by Asanga and Maitreya. Delhi 2001, p. 19

[2] Ju Mipham in: Maitreya; Asanga: Distinguishing Phenomena from Their Intrinsic Nature; Maitreya’s Dharmadharmatavibhanga with Commentaries by Khenpo Shenga and Ju Mipham. Boston 2013, p. 9

[3] Boeddha’s formule voor het verwelkomen van leerlingen op het wijsheidspad. (Kohn, Sherab: The awakened one; a life of the Buddha. Boston 1994, p. 48)


Oude boom

Oude boom in Honthem
Kleurrijke wilg in Honthem.

Colofon

Dharmuse is een uitgave van Dharmium, een wijsheidspodium dat door Stiltij is geïnitieerd.
Het doel van Dharmium is het bevorderen van wijsheid in visie en praktijk.

Reacties, vragen, ideeën:
contact@dharmium.nl

_____________________________________

Aanmelden ‘Dharmuse’

    Ja, abonneer mij gratis op de Dharmuse