Volheid van leven

Blinde monniken onderzoeken de werkelijkheid:
ieder maakt zijn eigen beeld ervan.

Onze huidige zelfbeleving – zorgvuldig geconstrueerd of toevallig bijeengeraapt, prettig of moeizaam verlopend, dynamisch of nikszeggend – kent een subtiele onrust en onafheid. Het zijn de twee tekens van conditionering en zij verwijzen naar de tweepoligheid van ons bestaan: karma en dharma.

Enerzijds draag ik karmische restanten in mij van onjuiste of incomplete oordeelsvorming en betekenisgeving, dat wil zeggen, van onvoldoende begrepen en dus onverwerkte waarnemingen die zich in ons onderbewuste nestelen.
Anderzijds leeft er in mij een dieper, dharmisch potentieel aan inzicht, bewogenheid en verbondenheid dat een voortdurend appel op me doet via gewetenswerking en besef, via diepere interesse en inspiratie, om meer tot leven te komen dan enkel als consument of partner.

Een principe dat in alle wijsheidstradities is te vinden luidt: volheid (of echtheid) heerst. Kwaliteit van leven is niet het resultaat van oorzakelijk gemoeuvreer maar van eerlijk en rechtstreeks inzicht in de werkelijkheid die wij zijn. Om recht te doen aan deze onvoorwaardelijke opstelling moeten we het ingesleten mechanisme van conditionering (oorzaak en gevolg, voorwaardelijkheid) beter leren kennen en bewuster gaan hanteren.

Volheid heerst: er is geen tweede werkelijkheid en deze ene werkelijkheid kent ook geen lekken of gebreken. Wij maken deel uit van deze wonderlijke werkelijkheid, we zijn geboren in dit leven maar de aard ervan ontgaat ons.
In zekere zin zijn we dus ‘verkeerd’ geboren of incompleet: er valt hier iets te leren, we kunnen ons bewust worden van wat werkelijk is. Dat dit onderzoek noodzakelijk is blijkt onder andere uit onze eigen innerlijke onvrede en behoeftigheid, onze onrust en onafheid.

Volheid (vervulling) is niet het effect van aangename condities, niet het organiseren van juiste omstandigheden of aanleren van gewenste vaardigheden. Het is ook niet de voldoening van een geslaagde klus, een leuke ontmoeting, een bijzondere ervaring. En ook niet de zo voor de hand liggende bevrediging van zinnelijk genot. In al die activiteiten is mijn identiteit niet te vinden, al helpen zij me wel – door het gemis dat onderhuids voelbaar blijft – me bewust te worden van de ontbrekende echtheid en van de pijn die dit oplevert.

Alle tijdelijke ervaringen zijn onderdeel van het komen en gaan, maar als zij mijn de diepere volheid doen vergeten dan is mijn echtheid blijkbaar nog niet vol genoeg, niet blijvend vol. Er spelen afgeleide interesses en die gaan steeds weer aan de haal met ons en kapen onze innerlijke helderheid en waardigheid.
Dat is waarom het wijsheidsonderricht spreekt van blindheid of begoocheling of illusie als centraal probleem van ons mens-zijn: we zijn ons maar ten dele bewust van wat er gebeurt en van hoe het gebeurt.

Structurele, existentiële volheid op identiteitsniveau is een volheid waar niets ontbreekt en niets meer nodig is – niet omdat je afziet van iets maar simpelweg omdat zich geen gemis aandient. In de mystieke tradities noemt men dit ook wel ‘volmaaktheid’, maar deze term wekt allicht onwenselijke morele associaties of voelt misschien abstract en onhaalbaar. Wat we nodig hebben is daadwerkelijke beleving van vervulling, geruststellend, compleet en duurzaam.

Deze beleving is heel dichtbij en in ieder mens voorhanden. Je hoeft maar in je lijf te kruipen om de volheid van fysieke werking op celniveau te kunnen voelen, de directe beleving van universum-in-actie-zijn. Dit is onze eerste volheid, de meest ruwe in zekere zin, maar ook de meest eenvoudige en meest noodzakelijke. Om vrij en vervuld te leven moeten we ons lichaam leren kennen en aanvaarden. Bovendien biedt dit stoffelijk apparaat – onze vleesvracht – leermogelijkheden en toepassingsvormen voor de rijpe beoefenaar, de bodhisattva die zich beschikbaar stelt voor anderen.

Laat dus het lichaam mijn eerste, meest basale ingang zijn naar het ontdekken van mijn totaalbestaan. Alle andere aspecten – energie, besef, waarheidswerking – zijn een verfijning, verruiming en verdieping van deze waardevolle eerste stap op het pad van bevrijding.

◄║►